Не спіцца

     На мінулых выходных пайшлі ў краму па прадукты, а вярнуліся з тэлекам. Зрэшты, БТ ён не паказвае, дык і паглядзець часам можна.
     Тры дні былі госці: Каця, Аня і Антось. Апошняму - 1,5 года, дык было весела. Ну, як мінімум не сумна.
     Каця навезла падарункаў, сярод іншага дзве кніжачкі, цалкам ручная праца. Я, напрыклад, атрымаў вось гэтую:

     А ў другой кніжцы, пад вокладкай - мае пераклады Вацлава Граб'е. Дасталіся Насце. Калі хочаце такія імянныя кніжачкі сабе і вырашыце пытанні з аўтарскімі правамі, падкажу кантакцік, Каця вам зробіць і многа, думаю, за працу не возьме.
     Каці, у сваю чаргу, зрабілі ў Брне фотавыставу. Вось так выглядала вернісажная афішка:

     На чарзе чарговыя беларускія імпрэзы ў Брне: заўтра паказ фільмаў пра беларускіх паэтаў і прэзентацыя беларускага нумару часопіса "RozRazil", 15-га - выступ Вайцюшкевіча, 16-га - сцэнічнае чытанне "Спасцігаючы любоў" Халезіна. Сам на імпрэзы 15-га і 16-га не трапляю: пакачу на 4 дні ў Прагу.
     У астатнім усё добра: піва смачнае, страваванне нармальнае, хакей мяне цікавіць мала, а добрых кніжак на чытанне і пераклад хапае.
     У Брне сонечна, на градусніку +29,4.

     Усё часцей карціць ператварыцца ў ціхага сузіральніка. Хай там сабе нехта да ўсрачкі і з пенай ля рота выкрыквае лозунгі ды абвінавачанні - усміхнуся толькі ў адказ і павярну вочы да яснага маладзіка.
     Самыя праўдзівыя - не хронікі падзеяў, а хронікі ідэяў. А тыя зазвычай - штука прыватная.
     А з падзеяў хаваць няма чаго, толькі каму гэта цікава? Думаю, цалкам дастаткова, калі скажу, што за чарговы - прамінулы - тыдзень, здаецца, карму сваю нічым не сапсаваў. І шмат хто ў Брне, Вене і Празе, або хоць бы ў віртуальнай прасторы, сваёй прысутнасцю побач павялічыў ува мне колькасць станоўчых перажыванняў, дзякуй вам.
     Калі б давялося выбіраць, што на мінулым тыдні было самага важнага, то ніякія сустрэчы, перамовы, паходы ў музеі і на ТВ, вечарыны, вядома ж, не мелі б ніякіх шанцаў у канкурэнцыі з парай звычайных прагулак.
( Cut )
     У Брне позні вечар, цёмна, +13 градусаў.

     У мяне такое падазрэнне, што для многіх цяперашніх 20-гадовых аматараў літаратуры імя Мінкіна гучыць прыблізна так, як для мяне гадоў 15 таму гучалі імёны Сербантовіча або Пысіна: чуў, што гэта недаацэненыя легендарныя творцы, але рукі да іх творчасці не даходзілі. Чаму так сталася цяпер з жывым і здаровым Мінкіным - для мяне ў пэўнай ступені загадка. Зрэшты, ён сам ужо маўчыць так доўга. Але сапраўды так сталася - і пацвердзіла гэта хоць бы тое, што фактычна ні ў кога з мноства знаёмых не знайшлося дома "Пана Блышчынскага", якога я ўпарта шукаў тры дні.
     У мяне з Мінкіным усё склалася добра. Прыгадваю свае апошнія ліцэйскія гады, калі мы на сшытках пісалі "вучань ліцэя пры БГАКЦ", а не "ліцэя імя Я. Коласа". БГАКЦ (Беларускі гуманітарны адукацыйна-культурны цэнтр) заснаваў тады сваю літаратурную прэмію. Я не памятаю, хто яшчэ прэтэндаваў на яе ў той год (думаю, быў пачатак 1994-га), але намінантаў было чалавек пяць, спрэс вельмі моцныя творцы, і маім кандыдатам быў Мінкін. Ён урэшце тую прэмію і атрымаў. А на цырымоніі ўзнагароджання я яго першы раз і пабачыў.
     У той першай палове 90-х я шалёна скупляў кніжкі, усё - ад Паўла Місько і Аляксандра Патупы да "Што трэба ведаць кажнаму беларусу". Інфляцыя была такая, што кошт кніжак праз два-тры месяцы рабіўся смешны і можна было замест аднаго абеду ў ліцэйскім буфеце купіць пяток кніг у "Кнігарні пісьменніка". Тады я купіў, натуральна, і Мінкінаўскую "Расколіну" ды "Праўдзівую гісторыю Краіны Хлудаў", і Стафа, Норвіда ды Лесьмяна ў перакладах Мінкіна, і не толькі купіў, але зачытаў да дзірак. Пазней, курсе, пэўна, на 2 ці 3 універсітэта, у нас быў прадмет Гісторыя польскай літаратуры. Чытаў яго нам Ігар Войніч, які з асаблівым смакам разбіраў па паўгадзіны вершы накшталт "Мужык, які сраў пад дубам" Мікалая Рэя або распавядаў пра свой гурт "Камэлот". Залік ён мне паставіў тады аўтаматам і адправіў гуляць. Я пайшоў сабе ў спортзалу, буфет, яшчэ некуды. А сам Ігар засеў у аўдыторыі з 70 дзеўкамі і пачаў іх мучыць вельмі вычварным спосабам.
     Гэта быў мой зорны дзень.
( Далей + "Ноччу" )

     Таму як без рэкламы ў наш час ні туды і ні сюды, то згадаць лішні раз новы "ПрайдзіСвет" будзе, пардон за таўталогію, не лішне. Тым больш што гэта ўлюбёны часопіс.
     Дык вось, хто яшчэ не ведае, ён выйшаў і яго можна пачытаць, цалкам бясплатна, або на інтэрнэце, або сцягнуўшы на свае рыдэры, кіндлы, айпады ці як яно там яшчэ называецца... Хто любіць дэтэктыўны жанр - парадуецца, хто не любіць - палюбіць, а хто не захоча палюбіць - таго аддамо анафеме.
     Нумар вісіць усяго трэці дзень, і сам я, вядома, не паспеў многага прачытаць, але па чым ужо прабегся - шык і бляск. Раю, напрыклад: По, ван Гулік, Чэстэртан, Гарт, Гофман. Крысці і Конан Дойл таксама ёсць. З чым паспеў азнаёміцца добра - дык гэта тое, над чым сам папрацаваў, або парэдагаваўшы (Чапэк у перакладзе Надзі Наважылавай і Фёльдвары ў жончыным перакладзе), або непасрэдна пераклаўшы (Даніэла Капітанява, вядомая ўжо некаторым як Самусь Тале з адной ранейшай публікацыі; пераклаў цэлую аповесць, таму, каб прачытаць усю, трэба спампаваць, анлайн вісіць толькі пачатак).
     Антырэклама: гутарка са мной. Не варта ўвагі. Сур'ёзна. Спачатку аднекваўся, бо пасля Сёмухі ці Паморскага які майстар-клас магу даць я, але рэдакцыя, ведаючы маю мяккасць і зазнайства, прыціснула, а потым канчаткова вырашыла і ўзроставую адпаведнасць званню, дачакаўшыся, пакуль выйду з катэгорыі маладых паводле савецкіх мерак і апублікаваўшы нумар літаральна ў той жа дзень (зрэшты, цяпер я думаю: а савецкія меркі - да 35 уключна ці не?). Дык вось, калі вам хочацца пачытаць банальныя павярхоўныя сцверджанні - то калі ласка. Але я раіў бы лепш прачытаць гутарку з Лідыяй Ёхансэн - вось дзе для мяне сапраўднае адкрыццё.
     Ледзь не забыў. Апрача дэтэктываў тут яшчэ некалькі пераможных перакладаў конкурсу "Ператвор", на які пайшло столькі сіл і энергіі. Напрыклад, Таня Заміроўская ў перакладзе Алены Карп ці Балабан ды Панкаўчын у перакладзе Светы Рогач - цымус.
     Ну ўсё, маеце што рабіць. Смачнага чытання, а я пайшоў працаваць далей.

     Пабачыўшы новы ПрайдзіСвет і паклаўшы ў кішэню свежа падораны абанемент у трэнажорку, дзейны з заўтрашняга дня, магу цяпер са спакойнай душой засунуць у заплечнік штопар, плед, Параску, і выправіцца на спатканне з жонкай на Каровіную гару. Тэатралаў, перакладчыкаў і дэтэктыўшчыкаў - з адпаведнымі святамі.
     У Брне +18, пераменная воблачнасць.
     P.S. Дзякуй-дзякуй за вашую добрую памяць і цеплыню: Машка vaverka_pu, Насцюха asia_volkava, Танюша niadbaj, Хрысця bielameta, Света (Рогач), Толік (дзядзька), Сашка (Булгакава), Адарка adarka_l, Воля volka_z_bolkava, і, вядома ж, жонка і мамуля :-)

     У жж не пішацца, не расце какос.
     Жонка з працы выкладвае сакавіцкія фоткі, а я сяджу дома, спрабую перакладаць Асташонка, нешта арганізоўваць, спрачацца ў інтэрнэце, сачыць за падзеямі... у выніку неяк многа халастых рухаў і раздражнення. Нешта трэба мяняць.
     Ужо быў, можа, на 5 фільмах, што паказваюць у рамках фестывалю "Адзін свет Брно". Учора, напрыклад, бачыў "Хто забіў Наташу" - вельмі ўразіла. Пра бясчынствы кадыраўцаў і ўвогуле пра пуцінска-кадыраўскую банду. Сёння рэпартаж з затрыманняў на канцэрце прымусіў чарговы раз задумацца, што бясчынствы нашых злачынцаў пры ўладзе ненамнога саступаюць чачэнскім. Сёння зноў іду на фестываль, толькі гэтым разам давядзецца не толькі глядзець, але і нешта казаць. Будуць паказваць "Беларускую мару", запрошаны Міхалевіч праз спазненні польскіх цягнікоў не паспявае прыехаць, таму ў апошні момант на дэбаты ўгаварылі прыйсці нас з Пэтрам Мінаржыкам.
     Ну, прарвемся. Добрага ўсім вечара. У Брне цяпер +22, сонечна.

     Варта толькі апынуцца за мяжой, як з самадастатковага чалавека ператвараешся ў прадстаўніка сваёй краіны. Па вялікім рахунку, я не супраць, але размовы пра палітыку робяцца неяк аж занадта частымі. Учора пабыў "жывой кнігай" на цэнтральнай плошчы Брна; сёння праз 2 гадзінкі іду нешта расказваць на радыё R, не ведаю што, але здагадваюся, што пытацца будуць зноў пра Беларусь і палітыку. Ну хоць заўтра ў Празе размова пра палітыку будзе зведзеная да мінімуму, пачытаем проста вершыкі.
     Усім удачы, асабліва намінантам на "Дэбют"!
     У Брне воблачна, +9.

     На слова "тронкі" гугл выдаў вельмі шмат спасылак, і большасць з іх - нешта накшталт "тронкі раслін", "тронкі вінаграду", "размнажэнне руж тронкамі"... Як кажуць некаторыя, я ў шоцы.

     Складаю біяграфію Вацлава Гаўла ў датах для беларускага выдання ягоных эсэ. Хачу дапоўніць міні-раздзельчык "Гавал і Беларусь". Дапамажыце, хто ў тэме, звесткамі і спасылкамі. Пакуль прыгадаў вось такія моманты:
     - запрашэнне Быкава ў Прагу (падрабязнасці?);
     - літаратурны партрэт Гаўла ў часопісе "Крыніца";
     - перадача прэмій "НН" і "Вясне";
     - прыём у ганаровыя сябры ПЭН-Цэнтра;
     - выданне п'ес Вацлава Гаўла па-беларуску ў зборніку "Пры зачыненых дзвярах", у "ПрайдзіСвеце";
     - куратарства над "Свабодным тэатрам"; гастролі "Тэатра на Тагу" з актоўкай "Пратэст" на сцэне "СТ";
     - прадмова да зборніка "Невядомая Беларусь";
     - лісты перад апошнімі выбарамі, Бяляцкаму ў турму.
     Што яшчэ?

     Дарагім bacharevic і kasciuk (lohvinau) - шчырыя віншаванні! Федарэнку таксама, хоць я і не зразумеў: там што, нейкія коні-крыўды?
     Цырымонія, і асабліва інтэрнэт-трансляцыя, як на мяне, то амаль правальныя. Спадзяюся, хоць прыём быў на ўзроўні (зрэшты, бачыць Патаранскага - не вялікая радасць). Трохі прыкра, але, па вялікім рахунку, гэта драбяза. Галоўнае, гэта адбылося і мае адбывацца надалей. Класна.
     Я тут адсутнічаў пэўны час, дык не ведаю, мо чаго прапусціў. Што з іншымі прэміямі? З "Гліняным Вялесам", з "Залатым апострафам"? І "ПС" пакуль спіць у шапку маўчыць.

     Учора пасля вымушаных (хоць часам і прыемных) 90 дзён бадзянняў па розных кватэрах у Сербіі, Беларусі і Украіне я нарэшце зноў змог трапіць у Брно. Адчуванне "дадому" ёсць. Вось сяджу ў нашай утульнейнькай кватэрцы і радуюся. Гэта значыць, што цяпер зноў змагу з усёй аддачай узяцца за справы. І таксама гэта значыць, што нашыя дзверы расчыненыя для гасцей.

     Прачытаў, што ўчора выключылі з журфака Насту Шулейку, якая ўлетку была адной з галоўных арганізатарак дапамогі акрэсцінцам. Сволачы. Але з іншага боку, што ні робіцца - робіцца да лепшага. Даўно не ўпэўнены, што лепш - вучыцца ў беларускай ВНУ ці неяк абысціся без гэтага.
     Атрымаў вестачку ад даражэнькай Насты Кудасавай. Вярнулася на радзіму і абжываецца ў вёсцы. Спадзяюся, будзе цяпер актыўней радаваць новымі прыгожымі вершамі. А пакуль хай і сама радуецца, бо ссумавалася, піша, па радзіме, якая б яна ні была.
     А сваю Насту пабачу ўжо ў нядзелю. У Кіеве. Ну і да Пістончыка завітаем. А там - рушым на Сумшчыну, дзе прайшла немалая частка майго дзяцінства і дзе не быў ужо гадоў 15.

     Вымалёўваецца (трохі са спазненнем) праграма прэзентацый "ARCHE" на кніжным кірмашы. Калі раптам каму цікава паслухаць пра "балканскі" і "аўстрыйскі" нумары вышэйзгаданага часопіса, або вы раптам маеце што сказаць мне асабіста, даць у лыч ці паціснуць руку, то мяне можна будзе знайсці паслязаўтра, 8 лютага, з 17-й да 18-й гадзіны на Купалы, 27, стэнд № 114 (побач са стэндам выдавецтва "Логвінаў").
     П.С. Перад імпрэзай запрашэнні на піва не прымаюцца, пасля - цалкам можа быць.

  Сярод сучасных чэшскіх паэтаў магу назваць толькі пару імёнаў тых, каго лічу паэтамі "сваімі". Вядома, вельмі многія застаюцца яшчэ не раскрытымі, не расчытанымі. Здаецца, да кароткага спісу можна дадаць яшчэ адно імя.
  Год таму ў Астраве Насця завяла мяне паслухаць мясцовую музычна-паэтычную тусоўку. Там я ўбачыў і пачуў Наталію Патэраву. 19-гадовая дзяўчына, інвалід з дзяцінства (гэты факт не згадваў бы, калі б ён не быў важным для адпаведнага ўспрымання яе вершаў). Амаль цэлы год не мог дастаць яе творы, нарэшце некалькі выпрасіў. Сёлета мае выйсці яе першы зборнік, цяпер ён праходзіць рэдактуру, вельмі чакаю. Тады, відаць, яшчэ перакладу чаго. А пакуль - вось тое, што маю і што зрабілася на сённяшні дзень.

Наталія Патэрава
З нізкі "Інтымнасці"

* * *

Дзень секундамі
прафільтраваны,
калі тваё назольнае
існаванне
даймае спадцішка
між левым і правым рэбрамі.

А потым ноч,
пераведзеная
у гадзіны, калі смерці
чакаеш,
як міласці,
і блукаеш вачыма
па столі.

Але Бога на столі
не знойдзеш!
А смерць,
сучка,
па цябе ўсё адно
не прыйдзе.

( яшчэ )

     Па шчырасці, пісаць мне тут сёння няма пра што. Не пра сцюжу ж ці пра Стужынскую, далібог (у гэтых пытаннях буду або пустасловіць або проста выяўляць сваю некампетэнтнасць). Шэра тут і нервова неяк. Жонка заўтра ўжо едзе ў Брно. Зайздрошчу і рвуся следам за ёй. А маё знаходжанне ў Беларусі зацягнулася і даты свайго ад'езду я пакуль не ведаю, нават не ўяўляю. Адназначна не раней за наступную сераду і не пазней за 1 сакавіка. А таму як пакуль што я тут, то сёння даў згоду Булгакаву на свой удзел у кніжным кірмашы. Такія справы.